Pomoc publiczna nowy wymiar – czyli zamknięcie działalności w wydaniu Komisji Europejskiej

Po zmianach w przepisach dotyczących pomocy regionalnej na lata 2014-2020 przedsiębiorcy w Polsce aplikujący o środki w ramach pomocy regionalnej muszą zmagać się z dodatkowymi obostrzeniami. W naszej ocenie jednym z kluczowych obostrzeń, ważnym z uwagi na wpływ (niezależnie od kwot dofinansowania) na ewentualny obowiązek przeprowadzenia procedury notyfikacji pomocy publicznej, jest konieczność złożenia przez przedsiębiorcę oświadczenia, że nie zakończył takiej samej lub podobnej działalności.

Sam przepis nakładający taki obowiązek wprowadzony został na poziomie regulacji unijnej oraz powtórzony (dość wiernie) w przepisach polskich.

Kłopot jednak w tym, że wbrew literalnemu brzmieniu Komisja Europejska wymaga w praktyce od przedsiębiorców dużo więcej. Dodatkowo, „to więcej” nie wynika z przepisów prawnych, a jedynie z ich interpretacji przez Komisję Europejską i odpowiedzi na najczęściej zadawane przez Państwa Członkowskie pytania, wprawdzie oficjalnie publikowanych na stronach Komisji Europejskiej, ale nie będących nawet wytycznymi.

Pojawia się zatem pytanie, skąd przedsiębiorca ma czerpać wiedzę o takim a nie innym podejściu Komisji Europejskiej, czy i w jakim zakresie doradca udzielając odpowiedzi na pytania i znając treść przepisów może oprzeć na nich swoją opinię, a w końcu do czego ma się stosować i co kontrolować organ lokalnie udzielający w Polsce pomocy publicznej.

Punktem wyjścia jest treść przepisu, o którym mowa powyżej, tj. art. 13 (d) Rozporządzenia Komisji (UE) NR 651/2014 z dnia 17 czerwca 2014 r. uznające niektóre rodzaje pomocy za zgodne z rynkiem wewnętrznym w zastosowaniu art. 107 i 108 Traktatu (dalej: Rozporządzenie w sprawie wyłączeń blokowych).

Zgodnie z tym przepisem obowiązek zgłoszenia pomocy do Komisji Europejskiej nie jest wyłączony (vide: notyfikacja):

w przypadku indywidualnej regionalnej pomocy inwestycyjnej na rzecz beneficjenta, który zamknął taką samą lub podobną działalność w Europejskim Obszarze Gospodarczym w ciągu dwóch lat poprzedzających jego wniosek o przyznanie regionalnej pomocy inwestycyjnej lub który — w momencie składania wniosku o pomoc — ma konkretne plany zamknięcia takiej działalności w ciągu dwóch lat od zakończenia inwestycji początkowej, której dotyczy wniosek o pomoc, w danym obszarze”.

Z treści tego przepisu wynika wprost, że znajduje on swoje zastosowanie do „beneficjenta”. Potwierdzają to także inne wersje językowe Rozporządzenia. W Polsce przepis ten został przeniesiony m.in. do § 4 ust. 6 pkt 2 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 grudnia 2008 r. w sprawie pomocy publicznej udzielanej przedsiębiorcom działającym na podstawie zezwolenia na prowadzenie działalności gospodarczej na terenach specjalnych stref ekonomicznych, gdzie zapisano:

„Projekt pomocy indywidualnej wymaga notyfikacji Komisji Europejskiej, w przypadku gdy: (…) przedsiębiorca ubiegający się o pomoc zakończył działalność gospodarczą wchodzącą w zakres tej samej klasy działalności, określonej zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1893/2006 (…) na terytorium państwa będącego stroną porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym w okresie dwóch lat poprzedzających dzień złożenia wniosku o pomoc albo w dniu złożenia wniosku o pomoc ma zamiar zakończyć taką działalność w okresie dwóch lat od zakończenia inwestycji objętej zezwoleniem”.

Literalne brzmienie obu ww. przepisów odsyła zatem wprost do osoby beneficjenta/przedsiębiorcy ubiegającego się o pomoc publiczną.

Niemniej jednak Komisja Europejska w opublikowanych niedawno wyjaśnieniach [General Block Exemption Regulation (GBER) Frequently Asked Questions; dalej: Wyjaśnienia KE] wskazała, że użyte w art. 13 (d) Rozporządzenia pojęcie „beneficjenta” powinno być interpretowane szeroko, tzn. „na poziomie grupy”.

Niestety Komisja w żaden sposób nie uzasadniła tak przyjętego stanowiska i nie określiła, ani skąd taki wniosek, ani jak należy interpretować pojęcie grupy. Wiadomo jest już jednak, że doprecyzowanie regulacji w tym zakresie będzie jedną z pierwszych zmian, jaką ustawodawca unijny wprowadzi do treści nowego Rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych, rozporządzenia które wejdzie w życie pewnie najwcześniej za kilka lat w ramach obowiązywania nowej perspektywy finansowej.

Obecnie, znając praktyczne podejście organów udzielających pomoc i stojąc przed ryzykiem notyfikacji pomocy publicznej każdy przedsiębiorca ubiegający się o pomoc publiczną (wyłączoną z obowiązku notyfikacji na mocy ww. rozporządzenia) będzie musiał zbadać, czy w ciągu 2 lat poprzedzających dzień złożenia wniosku o pomoc którykolwiek z podmiotów z jego grupy kapitałowej nie zamknął swojej działalności w rozumieniu tego przepisu albo czy którykolwiek z tych podmiotów nie ma konkretnych planów w ciągu najbliższych 2 lat od zakończenia inwestycji początkowej.

Tym samym wymaga się w ten sposób, aby beneficjent odpowiadał za plany wszystkich podmiotów w grupie pomimo, że pomoc jest udzielana konkretnemu podmiotowi i to jego sytuacja prawna/finansowa powinna być podstawą do udzielenia mu pomocy. Jest to element globalizacji i chęci wspierania przez pomoc publiczną jedynie najbardziej potrzebujących, patrząc na całą grupę, a nie jedynie lokalny kontekst.

Inną kwestią, która została poruszona przez Komisję Europejską przy wykładni przepisu art. 13 (d) Rozporządzenia jest wykładnia pojęcia „zamknięcia tej samej lub podobnej działalności”.

Pomimo, że samo pojęcie „tej samej lub podobnej działalności” zostało zdefiniowane w art. 2 pkt 50 Rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych jako: „działalność wchodząca w zakres tej samej klasy (czterocyfrowy kod numeryczny) statystycznej klasyfikacji działalności gospodarczej NACE Rev. 2 (…)” pod wskazanym pojęciem zdaniem Komisji Europejskiej mieści się znacznie więcej.

Jest to nie tylko przypadek, gdy na poziomie grupy dochodzi do całkowitego zamknięcia działalności określonej ww. czterocyfrowym kodem numerycznym (w 100 %), ale także gdy dochodzi do częściowego zamknięcia działalności, o ile skutkuje ono utratą znaczącej liczby miejsc pracy.

Pod pojęciem „utraty znaczącej liczby miejsc pracy” Komisja rozumie zaś:

- stratę minimum 100 etatów w zakładzie albo

- redukcję zatrudnienia o min. 50 % stanu zatrudnienia na dzień składania wniosku w zakładzie.

Po raz kolejny jednak nie został uzasadniony powód przyjęcia tak szerokiej definicji tego pojęcia, co utrudnia możliwość polemizowania z takim stanowiskiem. Tym bardziej, że nie sposób wyczytać takiego rozumienia powołanego przepisu ani z szerszego kontekstu Rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych ani choćby z celu tej regulacji. Jeśli bowiem zagadnienie zamknięcia działalności należy odnieść do poziomu grupy to w przypadku międzynarodowych grup kapitałowych, zatrudniających na terenie EOG dziesiątki tysięcy pracowników, zwolnienie 100 pracowników może nie być znacznym ubytkiem miejsc pracy.

W naszej ocenie kierunek nawet jeśli uzgadnia się z polityką wspierania mniejszych przedsiębiorstw w konkurowaniu na rynku europejskim wprowadzenie ww. zasad powinno być poparte szerszym uzasadnieniem, pozwalać na elastyczność w sytuacji, gdy do zwolnień dochodzi z innych przyczyn niż chęć delokalizacji, a już z pewnością powinno znaleźć swoje źródło w treści przepisu.

Podsumowując, jak widać z powyższego, nie tylko podmioty ubiegające się o pomoc publiczną, ale i organy udzielające taką pomoc mają nie lada orzech do zgryzienia. Zakres zastosowania przepisów unijnych wbrew ich literalnej treści jest rozszerzany przez Komisję Europejską na niekorzyść potencjalnych beneficjentów. Dodatkowo, interpretacja przepisów unijnych wynika w tym przypadku nie z aktów o charakterze prawnym czy z orzecznictwa TSUE, ale z odpowiedzi Komisji na najczęściej zadawane pytania. W świetle powyższego powstaje wątpliwość, do czego ma się stosować przedsiębiorca ubiegający się o pomoc publiczną i czy organ udzielający pomoc będzie znał i stosował wyjaśnienia Komisji Europejskiej w tym zakresie.

Autorzy:

Magdalena Tyrakowska, partner w Kancelarii Olesiński i Wspólnicy, biuro we Wrocławiu.

Katarzyna Czaplicka, aplikant radcowski w Kancelarii Olesiński i Wspólnicy, biuro we Wrocławiu.


Tagi: , , , , , ,

Możliwość komentowania jest wyłączona.