Narodowy Bank Polski puka do drzwi przedsiębiorców

Nie każdy przedsiębiorca wie, że prowadzona przez niego działalność, po przekroczeniu określonej wysokości obrotów, może podlegać obowiązkowi sprawozdawczemu do Narodowego Banku Polskiego [NBP].

Obowiązek wynika z art. 30 ustawy o prawie dewizowym i dotyczy „rezydentów dokonujących obrotu dewizowego oraz przedsiębiorców wykonujących działalność kantorową”. Czym jest obrót dewizowy? Zgodnie z rozporządzeniem wydanym na podstawie ww. przepisu jest to nie tylko działalność firm inwestycyjnych czy jednostek sektora finansów publicznych.

Każdy przedsiębiorca którego obrót na koniec roku przekracza określone w rozporządzeniu progi (minimalny próg to 10 mln złotych), niezależnie od przedmiotu działalności jest zobowiązany do okresowego składania formularzy do Prezesa NBP.

Dodatkowo od przekroczenia progów zależy częstotliwość obowiązku: jeśli suma aktywów i pasywów przekracza 10 mln złotych – formularze składa się kwartalnie; jeżeli jest wyższa niż 300 mln złotych – tu już uciążliwość jest większa, bo rozliczenia z NBP trzeba dokonywać co miesiąc.

Dodatkowe sprawozdania przedsiębiorcy muszą składać w przypadku zaciągnięcia długoterminowych zagranicznych pożyczek lub kredytów, albo jeżeli posiadają co najmniej 10 % udziałów w podmiocie zagranicznym.

Kontrola NBP – jak wygląda?

Obowiązek jest o tyle skomplikowany, że wymaga przekazania danych do NBP na szeregu załączonych do rozporządzenia formularzy, opatrzonych nie dość precyzyjnymi wyjaśnieniami. To powoduje, że niejednokrotnie raportowana jest zaniżona lub zawyżona kwota zysku netto lub dane przekazywane są na niewłaściwym formularzu. Wynika to często z nieprawidłowej oceny księgowego z jakiego typu przepływami pieniężnymi ma do czynienia w przypadku konkretnej umowy zawartej przez spółkę (wyjaśnienia do formularzy w praktyce mogą komplikować sprawę).

W takim przypadku kontrola prowadzona ze strony NBP bywa pierwszym momentem, w którym przedsiębiorca zdaje sobie sprawę, że przez dłuższy czas przekazywał dane w sposób niewłaściwy i okazją do zmiany niefortunnej praktyki w tym zakresie.

Niestety kontrole nie mają celu dydaktycznego.

Kontrola prowadzona jest na podstawie przepisów ustawy o swobodzie działalności gospodarczej i poprzedzona jest doręczeniem przedsiębiorcy upoważnienia do jej przeprowadzenia. Trwa około kilku dni i odbywa się w siedzibie przedsiębiorstwa.

Wyniki kontroli

Po przeprowadzeniu kontroli – wnikliwym przejrzeniu dokumentów i zweryfikowaniu zgodności przekazywanych przez podmiot danych z historycznym stanem ksiąg rachunkowych – pracownicy NBP sporządzają szczegółowy protokół.

Protokół pokontrolny wskazuje m.in. ewentualne stwierdzone w toku kontroli naruszania w wypełnianiu obowiązku sprawozdawczego.

Niezależnie, w przypadku stwierdzenia w wyniku przeprowadzonej kontroli nieprawidłowości, Prezes NBP przekazuje kontrolowanej jednostce pisemne zalecenia pokontrolne. Po otrzymaniu zaleceń kierownik jednostki ma 30 dni na poinformowanie Prezesa NBP o wszelkich podjętych działaniach zmierzających do usunięcia nieprawidłowych praktyk w przyszłości.

O ile tu wystarczy terminowe przekazanie wyjaśnień do NBP, to w przypadku naruszeń stwierdzonych w protokole pokontrolnym nie jest już tak łatwo.

Z momentem odbioru protokołu, często zaczyna się wyścig z czasem i … urzędem skarbowym.

Ustawa przewiduje bowiem, że razie powstania w toku kontroli uzasadnionego podejrzenia popełnienia wykroczenia lub przestępstwa przez kontrolowaną jednostkę, Prezes NBP powiadamia o tym „właściwy organ zgodnie z obowiązującymi przepisami”.

Co to oznacza?

Protokół w takim przypadku przekazywany jest do właściwego urzędu skarbowego, który w tym przypadku stanowi organ przygotowawczy postępowania karnoskarbowego.
Oczywiście od protokołu kontroli można się odwoływać składając w terminie 14 dni zastrzeżenia. Niemniej jednak zastrzeżenia mogą okazać się nieskuteczne.

Wtedy uwaga skupia się na osobach odpowiedzialnych za prawidłową realizację obowiązków sprawozdawczych. W praktyce są to księgowi, dyrektorzy finansowi, członkowie zarządu.

Z czego wynika taka odpowiedzialność ?

Po kolei:
Zgodnie z art. 106l kodeksu karnego skarbowego (kks), kto wbrew obowiązkowi nie zgłasza NBP danych o dokonanym obrocie dewizowym lub wykonywanej działalności kantorowej, w zakresie niezbędnym do sporządzania bilansu płatniczego oraz międzynarodowej pozycji inwestycyjnej, lub zgłasza dane niezgodne ze stanem faktycznym podlega karze za przestępstwo skarbowe lub w przypadku mniejszej wagi – za wykroczenie skarbowe.

Z kolei za przestępstwa lub wykroczenia skarbowe odpowiada jak sprawca, także ten, kto na podstawie przepisu prawa, decyzji właściwego organu, umowy lub faktycznego wykonywania zajmuje się sprawami gospodarczymi, w szczególności finansowymi podmiotu (art. 9 § 3 kks).

Stawka w tym przypadku jest wysoka, bo maksymalna dopuszczalna wysokość grzywny może sięgać ponad 2 mln złotych.

Co robić?
Ratunkiem może okazać się w takim przypadku skuteczne złożenie przez osoby odpowiedzialne tzw. czynnego żalu do urzędu skarbowego, czyli dokonanie tzw. auto denuncjacji (art. 16 kks), która wyłącza odpowiedzialność karną sprawcy pod pewnymi warunkami (uwaga: czynny żal składa każda osoba odpowiedzialna osobno, a nie spółka jako podmiot obowiązku).

Najważniejszym z warunków skorzystania z dobrodziejstwa tej instytucji jest złożenie zawiadomienia o dokonanym przez siebie naruszeniu zanim organ ścigania sam poweźmie o nim wiadomość.

Co ważne, organem ścigania nie jest NBP, ale urząd skarbowy, który wiadomość o podejrzeniu popełnienia przestępstwa otrzymuje w drugiej kolejności, po przedłożeniu mu protokołu kontroli przez NBP.

To daje zagrożonym odpowiedzialnością karną osobom kilka dni na podjęcie odpowiednich działań.

Niezależnie najskuteczniejszym rozwiązaniem jest prewencja – weryfikacja przez przedsiębiorców prawidłowości wykonywania obowiązku sprawozdawczego do NBP i przygotowanie się w ten sposób na potencjalną kontrolę.

Autor: Małgorzata Łamek, aplikant adwokacki w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy, biuro we Wrocławiu


Tagi: , , , , , ,

Możliwość komentowania jest wyłączona.