Ministerstwo planuje uwolnić kulturę – projekt nowelizacji prawa autorskiego

www.fotolia.pl

Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego (MKiDN) zaprezentowało projekt nowelizacji ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (pr. aut.). Zakres projektu obejmuje głównie zmiany w obszarze tzw. dozwolonego użytku publicznego poprzez jego rozszerzenie oraz zasady korzystania z tzw. utworów osieroconych – uregulowanie zakresu korzystania z nich. Przepisy pr. aut. stanowią regulację nakierowaną na ochronę twórcy, dlatego też, co do zasady, korzystanie z utworu objętego ochroną prawno-autorską wymaga zgody jego twórcy. Jednak zarówno przepisy dotyczące dozwolonego użytku publicznego jak i projektowane regulacje dotyczące utworów osieroconych mają na celu wprowadzenie pewnego uelastycznienia zasad korzystania z utworów. Jak bowiem wskazuje MKiDN w treści uzasadnienia do projektu nowelizacji, polityka kulturalna RP „powinna zmierzać do zapewnienia szerokiego legalnego dostępu do twórczości”.

Realizując powyższe założenia, MKiDN proponuje m.in. następujące zmiany:

1)    rozszerzenie „prawa cytatu”

Projekt MKiDN znosi dotychczasowe ograniczenie prawa cytatu wyłącznie do „urywków i drobnych utworów w całości” poprzez objęcie tym ustawowym przyzwoleniem (całych) „utworów” – rozszerza to w znacznym zakresie katalog dzieł o kategorie dotychczas zasadniczo wyłączone z „prawa cytatu” jak np. obrazy lub zdjęcia (które nie mieszczą się często w kategorii „drobnych utowrów”). Zakres korzystania z utworów będzie jednak ograniczony – cytowanie utworu ma być dopuszczalne w „zakresie uzasadnionym uczciwymi zwyczajami oraz specyficznymi celami cytatu, w szczególności wyjaśnieniem, polemiką, analizą krytyczną i naukową, nauczaniem lub prawami gatunku twórczości, w tym parodii, karykatury, pastiszu”. MKiDN postuluje zatem rezygnację z zamkniętego, sztywnego i de facto sztucznie skonstruowanego katalogu celów, istniejącego dotychczas w treści art. 29 pr. aut., wprowadzając w jego miejsce katalog przykładowy/otwarty.

2)    modyfikacja zakresu rozpowszechnianych informacji

Projekt przewiduje dokonanie zmiany zakresu prawa dozwolonego użytku informacyjnego przyznanego podmiotom medialnym (prasa, radio, telewizja). Modyfikacja zakłada, że prawo do rozpowszechniania już rozpowszechnionych artykułów w celach informacyjnych nie będzie dotyczyło, jak dotychczas, „aktualnych artykułów”, ale „artykułów na aktualne tematy polityczne, gospodarcze lub religijne, chyba że zostało wyraźnie zastrzeżone, że ich dalsze rozpowszechnianie jest zabronione.” Zmiana wynika z konieczności usunięcia wcześniejszej pomyłki w tłumaczeniu tekstu dyrektywy 2001/29/WE (angielska wersja tekstu: „articles on current economic, political or religious topics”), która w sposób wyraźny odnosi się do bieżącej, aktualnej problematyki – wyjątek przewidziany w dyrektywie miał umożliwiać szybkie przekazywanie aktualnych informacji, co nie wynika w sposób jednoznaczny z obecnego brzmienia pr. aut.

3)    częściowe uregulowanie statusu dzieł osieroconych

Propozycja zmiany pr. aut. obejmuje również regulację w prawie polskim niektórych dozwolonych sposobów korzystania z tzw. utworów osieroconych. Dziełami osieroconymi zgodnie z projektem są utwory literackie, audiowizualne i inne wskazane w ustawie (choć z pominięciem programów komputerowych), jeżeli uprawnieni, którym przysługują autorskie prawa majątkowe do tych utworów nie zostali ustaleni lub odnalezieni w toku tzw. starannych poszukiwań, szczegółowo określonych w treści projektu. Projekt wprowadza dodatkowe ograniczenie: (1) podmiotowe – beneficjentami regulacji mają być wyłącznie instytucje kulturalne i oświatowe wskazane w projekcie (archiwa, szkoły, muzea, organizacje radiowe, itp.), (2) przedmiotowe – zakres korzystania z dzieł osieroconych został ograniczony do zwielokrotnienia (digitalizacji) i udostępnienia utworów w sieci Internet (chyba że co innego wynika z odpłatnej umowy licencyjnej zawartej z organizacją zbiorowego zarządzania), (3) czasowe – instytucje wskazane w ustawie mogą korzystać z dzieł osieroconych, co do zasady, do czasu ustalenia i odnalezienia podmiotu uprawnionego z autorskich praw majątkowych.

4)    modyfikacja zakresu ochrony utworów muzycznych

Projekt zakłada dostosowanie regulacji polskiej dotyczącej utworów muzycznych do norm europejskich. Pośród planowanych zmian znalazła się regulacja przewidująca wydłużenie okresu ochrony artystycznych wykonań utrwalonych na fonogramach z 50 do 70 lat. Wprowadzenie wskazanej regulacji wydłuży okres, w którym artyści wykonawcy będą uprawnieni do pobierania tantiem z tytułu korzystania z ich wykonań.

5)    zniesienie opłat na Fundusz Promocji Twórczości (FPT)

Z projektu MKiDN wynika, że zniesiona zostałaby zawarta w art. 40 pr. aut. regulacja dotycząca tzw. public domain payant, nakładająca na określone podmioty obowiązek przekazywania na rzecz FPT wpłaty wynoszącej od 5% do 8% wpływów brutto ze sprzedaży egzemplarzy utworów niekorzystających z ochrony autorskich praw majątkowych. Wskazany obowiązek obciąża producentów oraz wydawców egzemplarzy utworów literackich, muzycznych, plastycznych, fotograficznych i kartograficznych, należących do tzw. domeny publicznej, czyli utworów, które nie są już objęte ochroną prawno-autorską (upłynął okres ochrony) lub utwory nigdy nie były objęte wskazana ochroną (np. dzieła autorów antycznych). Jak przedstawia MKiDN w uzasadnieniu projektu, opłata pobierana na podstawie art. 40 pr. aut. straciła na zasadności po wydłużeniu czasu ochrony autorskich praw majątkowych. MKiDN wskazuje również, że spadek wpływów do budżetu w związku z jej zniesieniem zostanie uzupełniony nieodebranymi przez uprawnionych opłatami pobranymi za korzystanie z tzw. utworów osieroconych.

Projekt ustawy, mimo iż szeroki (uzasadnienie liczy sobie 68 stron) wciąż wydaje się za wąski (ograniczony zakres regulacji dotyczącej utworów osieroconych, rozstrzygnięcie problemu definicyjnego „egzemplarza” w odniesieniu do kopii cyfrowej i inne). Jednak zakres przedmiotowy regulacji jest podyktowany głownie koniecznością dostosowania prawa polskiego do prawa Unii Europejskiej. Mając na względzie terminy implementacji przepisów UE (większość już minęła, a termin dotyczący utworów osieroconych upływa 29 października 2014 r.), które na grunt prawa polskiego ma przenosić planowana nowelizacja, można spodziewać się sprawnego postępu prac nad uchwaleniem zmian pr. aut. również w celu uniknięcia przez Polskę konsekwencji ze strony Komisji Europejskiej.

Autor:

Natalia Chojecka, aplikant adwokacki w warszawskim biurze kancelarii


Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>