Czy od pracownika można wymagać podpisania weksla?

W świetle nowego orzeczenia Sądu Najwyższego (dalej: SN), odpowiedź na pytanie zadane w temacie tego wpisu jest jednoznaczna i brzmi „nie”.

Trzeba przyznać, że jest to mała rewolucja – a jeżeli nie rewolucja to przynajmniej ukrócenie dotychczasowych spekulacji.

Dotychczas weksle były często stosowanym zabezpieczeniem ewentualnych roszczeń pracodawcy wobec pracownika, zwłaszcza w związku z tak zwanym mieniem powierzonym.  Warto więc poświęcić chwilę na przyjrzenie się źródłom tego (być może) początku nowej linii orzeczniczej.

Czego dotyczy problem? Otóż pracodawcy niejednokrotnie powierzają swoim pracownikom różne wartościowe przedmioty, dokumenty, pieniądze. Często obawiają się też przypadków porzucenia pracy, czyli nieuzasadnionego rozwiązania umowy o pracę przez pracownika bez wypowiedzenia.  Kiedy pracownik zniszczy, zgubi lub przywłaszczy sobie mienie powierzone, albo z dnia na dzień porzuci pracę, pracodawca co do zasady ponosi szkodę, dlatego też często stara się zawczasu przed taką szkodą zabezpieczyć. Weksel, w opinii wielu osób, doskonale nadawał się do tego celu. Odpowiednio wypełniony pozwalał pracodawcy na dochodzenie zapłaty kwoty określonej wekslem w sposób uproszczony. Co więcej, dochodzenie wierzytelności stwierdzonej wekslem indosowanym (np. sprzedanym przez pracodawcę osobie trzeciej) z definicji nie wymagało udowadniania czegokolwiek.

Dotychczas najczęściej cytowanym wyrokiem SN, który potwierdzał możliwość stosowania weksli przez pracodawców, był wyrok SN z dnia 21 maja 1981 r. (sygn. IV PRN 6/81). Wyrok ten wprost stwierdzał, że „przepisy kodeksu pracy nie wyłączają możliwości zabezpieczenia wekslowego roszczeń zakładu pracy przeciwko pracownikowi o wynagrodzenie szkody w mieniu powierzonym mu z obowiązkiem zwrotu”.  Stosowanie weksli nie zyskało jednak aprobaty ze strony SN w odniesieniu do zabezpieczania się przez pracodawcę przed rozwiązaniem umowy o pracę przez pracownika  – wyrokiem z dnia 19 marca 1998 r. (sygn. I PKN 560/97) SN stwierdził, że takie weksle są nieważne ze względu na zasadę wolności pracy oraz na wyczerpujące uregulowanie w kodeksie pracy odpowiedzialności pracowniczej za nieuzasadnione rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia.

Wspomniany we wstępie przełom przyniósł wyrok SN z dnia 26 stycznia 2011 r. (sygn. II PK 159/10).  Mianowicie SN stwierdził, że wyrok z 1981 roku był wydany w innym stanie prawnym, który przewidywał „konstytucyjną zasadę ochrony mienia społecznego”, podczas gdy nasza aktualna Konstytucja chroni każdy rodzaj własności. Ponadto SN uznał, że skoro obecnie przepisy Działu V Kodeksu pracy (dalej: KP), co do zasady, całościowo regulują odpowiedzialność materialną pracowników wobec pracodawców, to stosowanie przepisów prawa wekslowego jest niedopuszczalne. Taki argument sąd uznał za tym bardziej słuszny, że w sprawach nieuregulowanych KP ustawodawca polecił odpowiednio stosować przepisy Kodeksu cywilnego (dalej: KC), w zakresie w jakim przepisy te nie są sprzeczne z przepisami KP, a prawo wekslowe częścią KC nie jest. Co więcej, stosowanie zabezpieczeń wekslowych prowadziłoby do przyznania pracodawcom dwóch odrębnych tytułów dochodzenia roszczeń (podstawy z KP i podstawa z weksla), co sąd uznał za sprzeczne z prawem. Podobnie jak w wyroku z 1998 roku, SN wskazał też, że stosowanie weksla pozwala na „odrywanie” zobowiązania określonego tym wekslem od stosunku pracy (np. poprzez jego sprzedaż), a przecież na podstawie przepisów KP pracownik ma zawsze prawo bronić się przed odpowiedzialnością wobec pracodawcy poprzez powoływanie się na naruszenie przepisów regulujących zasady ponoszenia pracowniczej odpowiedzialności materialnej. Z tych wszystkich względów SN uznał, że nie można używać weksli „jako środka dodatkowego zabezpieczenia roszczeń pracodawcy o naprawienie potencjalnych szkód wyrządzonych przez pracownika w mieniu pracodawcy, co oznacza, że takie weksle są nieważne z mocy samego prawa”.

Chociaż omówiony wyrok nie był wydany przez powiększony skład SN i nie ma mocy zasady prawnej to trzeba przyznać, że argumentacja SN jest przekonująca. Wyrok ten może więc oznaczać usunięcie z obiegu weksli pracowniczych już podpisanych i obwieszczać koniec podpisywania takich weksli w przyszłości.

Autor: Kamila Koszewicz, prawnik w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy

Grzegorz Leśniewski, prawnik w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy


Tagi: , , , , , , ,

Komentarze do artykułu Czy od pracownika można wymagać podpisania weksla? :

  1. [...] koniec stosowania weksli w prawie pracy?” oraz na stronie e-prawnik.pl w artykule „Czy od pracownika można wymagać podpisania weksla?”. Wpisy na podobny temat:Pracodawca żąda weksla – zgodzić się, czy nie?Weksel w zeszycie [...]

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>