Brak obowiązku prokurenta do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości

Krystalizuje się stanowisko co do interpretacji znowelizowanych z dniem 1 stycznia 2016 r. przepisów ustawy Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2015 r. poz. 233) dotyczących podmiotów zobowiązanych do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości.

Pomimo tego, że nowelizacja tych przepisów miała na celu wyeliminowanie wątpliwości pojawiających się na gruncie starego brzmienia art. 20 oraz 21 omawianej ustawy co do odpowiedzialności osoby prokurenta, to niestety tych wątpliwości pojawiło się jeszcze więcej.

Na intencję twórców zmian wskazuje fragment uzasadnienia do wprowadzenia nowelizacji prawa upadłościowego (obejmującą zmianę ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze oraz uchwalenie ustawy Prawo restrukturyzacyjne): „Zmiana art. 20 ust. 2 pkt 2 PrUpN [ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze] ma na celu jednoznaczne wyeliminowanie wątpliwości co do uprawnienia do składania wniosku przez prokurentów. Co prawda, zgodnie z dominującym w literaturze poglądem prokurent nie jest legitymowany do złożenia wniosku, aczkolwiek problem ten nie jest postrzegany jednolicie. Pewność prawa wymaga, aby eliminować z ustawy przepisy niejednoznaczne i budzące wątpliwości. Odpowiednia zmiana została wprowadzona także w art. 21 ust. 2 PrUpN„).

Pomimo tego pojawiły się sprzeczne ze sobą stanowiska teoretyków i praktyków prawa co do odpowiedzialności prokurentów w sytuacji niezłożenia wniosku o ogłoszenie odpowiedzialności w sytuacji niewypłacalności spółki.

Poniżej ponownie podsumowujemy tą kwestię.

Uprawnienie do złożenia wniosku

Przepis dotyczący uprawnienia do złożenia wniosku o upadłość w poprzednim brzmieniu, czyli do stycznia 2016 r. stanowił, iż wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli oraz „w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – każdy, kto ma prawo je reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami” (Art. 20 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w starym brzmieniu).

Obecne brzmienie tego przepisu wskazuje, iż wniosek o ogłoszenie upadłości może zgłosić dłużnik lub każdy z jego wierzycieli osobistych oraz „w stosunku do osób prawnych oraz jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, którym odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną – każdy, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami” (Art. 20 ust. 1 i 2 ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w obecnym brzmieniu).

Obowiązek złożenia wniosku

Podobnie zmieniony został przepis dotyczący obowiązku złożenia wniosku o upadłość.

Art. 21 ust. 1 został zmieniony tylko w zakresie terminu do zgłoszenia wniosku brzmi następująco Dłużnik jest obowiązany, nie później niż w terminie trzydziestu dni od dnia [poprzednio dwóch tygodni], w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości, zgłosić w sądzie wniosek o ogłoszenie upadłości.

Natomiast przepis regulujący obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości przez inne podmioty niż dłużnik przed nowelizacją brzmiał następująco:

Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto ma prawo go reprezentować sam lub łącznie z innymi osobami. (Art. 21 ust 2. ustawy Prawo upadłościowe i naprawcze w starym brzmieniu).

Od 1 stycznia 2016 r. obowiązującym brzmieniem tego przepisu jest: Jeżeli dłużnikiem jest osoba prawna albo inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej, której odrębna ustawa przyznaje zdolność prawną, obowiązek, o którym mowa w ust. 1, spoczywa na każdym, kto na podstawie ustawy, umowy spółki lub statutu ma prawo do prowadzenia spraw dłużnika i do jego reprezentowania, samodzielnie lub łącznie z innymi osobami. (Art. 21 ust. 2. ustawy Prawo upadłościowe w brzmieniu aktualnym).

Analizując powyższe zmiany należy zwrócić uwagę, że aktualnie ustawodawca posługuje się sformułowaniem, które już funkcjonuje w systemie prawa, w kodeksie spółek handlowych, określające kompetencje zarządu w spółkach kapitałowych. Mianowicie art. 200 § 1 oraz 368 § 1 k.s.h. stanowią, iż Zarząd prowadzi sprawy spółki i reprezentuje spółkę. Ustawodawca zatem wyraźnie posłużył się tym samym zwrotem przy nowelizacji prawa upadłościowego. Wydaje się więc uprawnione stwierdzenie, że członkowie zarządu są zobowiązani do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości w razie niewypłacalności spółki, natomiast podmioty nieposiadające prawa do prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania zostali w ten sposób wykluczeni  z grona zobowiązanych (i uprawnionych), Przy czym aby spełnić dyspozycję tego przepisu, oba warunki powinny być spełnione, tj. osoba taka musi zarówno mieć prawa prowadzenia spraw spółki oraz prawa jej reprezentowania.

Zgodnie z Kodeksem cywilnym prokurent jest umocowany do czynności sądowych i pozasądowych, jakie są związane z prowadzeniem przedsiębiorstwa. Zakres zatem umocowania prokurenta  jest zawężony w stosunku do praw i obowiązków członków zarządu, więc niezasadne byłoby nakładanie na niego porównywalnej odpowiedzialności.

Niezależnie od tego, dodatkowym argumentem jest podstawa powołania prokurenta, którą nie jest ani ustawa, ani umowa spółki ani statut, a jednostronna czynność prawna spółki, a właśnie takiej podstawy powołania wymaga przepis nakładający obowiązek zgłoszenia wniosku. Za siłą tego argumentu też wypowiadają się przedstawiciele doktryny. Nie jest on jednak naszym zdaniem przeważający, z tego względu, że przecież członkowie zarządu także mogą zostać powołani czynnością zgromadzenia wspólników lub akcjonariuszy, bez zmiany umowy lub statutu spółki, a ich odpowiedzialność w tym zakresie nie pozostawia wątpliwości.

Pojawiające się wypowiedzi teoretyków prawa, w tym i twórców omawianej nowelizacji, wskazują na wykluczenie prokurenta zarówno z kręgu podmiotów zobowiązanych do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, jak i do tego uprawnionych.

W naszej ocenie interpretacja taka, mimo wątpliwości jakie sami mieliśmy wcześniej, jest słuszna. Ważny w tym kontekście jest też fakt, że wielu prokurentów ma ograniczoną możliwość kontroli sytuacji finansowej spółki, bowiem żadne przepisy nie gwarantują takiego uprawnienia.

Niestety aby móc jednoznacznie potwierdzić znaczenie znowelizowanych przepisów będziemy musieli poczekać na prawomocne wyroki sądów w tym zakresie.

W naszej ocenie, z uwagi na powstałe wątpliwości, przynajmniej do czasu wydania pierwszych wyroków sądowych należy uznać za aktualne i mające zastosowanie również do prokurentów spółek kapitałowych stanowisko wyrażone na gruncie poprzednio obowiązujących przepisów w Postanowieniu Sądu Najwyższego – Izba Cywilna z dnia 15 marca 2013 r. V CSK 177/12, w którym Sąd Najwyższy potwierdził, że Prokurent spółki [jawnej] jest uprawniony, a nie zobowiązany do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości spółki.

Autorzy:

Filip Mroczkowski, radca prawny w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy, biuro we Wrocławiu

Nina Wiśniewska, prawnik w Kancelarii Olesiński & Wspólnicy, biuro we Wrocławiu


Tagi: , , , , , , ,

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

*

Możesz użyć następujących tagów oraz atrybutów HTML-a: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>