Nie można wyłączyć pierwszeństwa wspólników przy podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o. bez zmiany umowy spółki – najnowsza uchwała SN

17.01.2013 r. Sąd Najwyższy podjął w 7-osobowym składzie uchwałę rozstrzygającą dyskusyjną do tej pory kwestię możliwości wyłączenia prawa pierwszeństwa wspólników do nabycia udziałów w przypadku podwyższenia kapitału zakładowego spółki z o.o. bez zmiany umowy spółki.

Teza orzeczenia:

„Podwyższenie kapitału zakładowego na podstawie dotychczasowych postanowień umowy spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może nastąpić przez podwyższenie wartości nominalnej udziałów istniejących lub ustanowienie nowych, z tym że nowe udziały w podwyższonym kapitale mogą być objęte jedynie przez wspólników w stosunku do ich dotychczasowych udziałów.”

(uchwała Sądu Najwyższego z dn. 17.01.2013 r., III CZP 57/12)

Uchwała SN z jednej strony potwierdza stanowisko szeroko prezentowane w piśmiennictwie, zgodnie z którym podwyższenie kapitału zakładowego spółki z o.o. bez zmiany umowy spółki (a więc na podstawie art. 257 § 1 k.s.h.) może nastąpić zarówno poprzez podwyższenie wartości nominalnej istniejących udziałów, jak również poprzez ustanowienie nowych udziałów.

Na szczególną uwagę zasługuje jednak rozstrzygnięcie dotyczące drugiego zagadnienia.

Sąd Najwyższy jednoznacznie wskazał, iż w przypadku ustanowienia nowych udziałów w związku z podwyższeniem kapitału zakładowego dokonanym we wskazanym wyżej trybie (tj. bez zmiany umowy spółki), nowe udziały obejmować mogą jedynie wspólnicy spółki, w sposób proporcjonalny do udziałów już posiadanych. Wykluczona została tym samym możliwość wyłączenia prawa pierwszeństwa dotychczasowego wspólnika do objęcia udziałów w podwyższonym kapitale zakładowym  w drodze podjęcia uchwały zgromadzenia wspólników spółki.

Dotychczas wyżej wskazana kwestia budziła liczne wątpliwości i dyskusje. Uchwała Sądu Najwyższego je ostatecznie rozwiała.

Zarówno w piśmiennictwie, jak i w orzecznictwie prezentowane były dwa odmienne stanowiska. Zgodnie z jednym z prezentowanych poglądów modyfikacja ogólnej zasady pierwszeństwa wspólników do obejmowania nowych udziałów mogła nastąpić poprzez powzięcie przez zgromadzenie wspólników odpowiedniej uchwały wyłączającej prawo pierwszeństwa wspólników przy podwyższaniu kapitału zakładowego w spółce z o.o. bez zmiany umowy spółki (oczywiście  przy braku przeciwnych zastrzeżeń w umowie spółki, zgodnie z art. 258 § 1 k.s.h.). Niejednolita linia orzecznictwa oraz spory doktrynalne potęgowały kontrowersyjność interpretacyjną obowiązujących przepisów.

Najnowsza uchwała Sądu Najwyższego jednoznacznie wyklucza możliwość wyłączenia prawa pierwszeństwa wspólników do obejmowania nowych udziałów w ww. okolicznościach.

Znaczenia zaprezentowanego w uchwale stanowiska nie można bagatelizować. Zastosowanie powyższej interpretacji będzie miało bowiem szczególne znaczenie przy wprowadzaniu do spółki nowych inwestorów jako wspólników i braku możliwości obejmowania przez nich nowych udziałów powstałych przy podwyższeniu kapitału zakładowego na mocy dotychczasowych postanowień umowy spółki.

Wprawdzie uchwały Sądu Najwyższego rozstrzygające zagadnienia prawne nie stanowią prawa powszechnie obowiązującego i wiążą jedynie sądy wszystkich instancji w konkretnej sprawie. Można jednak mówić o swoistej „mocy autorytetu” Sądu Najwyższego, zwłaszcza w kontekście zjawiska ujednolicania orzecznictwa.

Tak naprawdę więc, to czas  i praktyka sądów rejestrowych pokaże, czy i na ile przedstawiona w uchwale interpretacja przepisów będzie respektowana.

Autor: Aleksandra Marchewka, aplikant adwokacki w Kancelarii Olesiński i Wspólnicy, biuro we Wrocławiu.


Komentarze do artykułu Nie można wyłączyć pierwszeństwa wspólników przy podwyższeniu kapitału zakładowego spółki z o.o. bez zmiany umowy spółki – najnowsza uchwała SN :

  1. Wreszcie porządne rozwiązanie kwestii.

  2. Nie rozumiem tylko takiej kwestii dlaczego wspólnik nie może zrezygnować ze swoich uprawnień na rzecz drugiego wspólnika. Ostatnio sąd rejestrowy zablokował mi taką uchwałę. Czy w takim razie mogę zmienić umowę w ten sposób, że wprowadzę zapis o możliwości rezygnacji z uprawnień i objęcia nieobjętych udziałów przez pozostałych wspólników?